W dniu 1 stycznia 2016 roku weszło w życie rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/262 z dnia 17 lutego 2015 roku, określające nowe zasady dotyczące metod identyfikacji koniowatych (rozporządzenie w sprawie paszportu konia). Wspomniane rozporządzenie uchyla dotychczas obowiązujące rozporządzenie Komisji (WE) nr 504/2008 w odniesieniu do metod identyfikacji koniowatych. Chociaż od początku bieżącego roku rozporządzenie obowiązuje bezpośrednio w krajach unijnych, jednak konieczne było wykonanie go w krajowych przepisach krajowych regulujących materię rozporządzenia, w tym m.in. tryb upoważnienia podmiotów do wydawania dokumentów identyfikacyjnych dla koniowatych, wskazanie organów właściwym do nadawania w/w upoważnień, obowiązki posiadaczy koniowatych w zakresie identyfikacji i rejestracji zwierząt, określenie uprawnień kontrolujących, system identyfikacji i rejestracji koniowatych. Ze względu na bardziej szczegółowe rozwiązania dotyczące systemu identyfikacji i rejestracji koniowatych niż te, które obowiązywały dotychczas, koniecznym okazało się znowelizowanie ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt. Ustawa o zmianie ustawy o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt została uchwalona przez Sejm w dniu 11 marca 2016 roku, po czym weszła w życie w dniu 5 maja 2016 roku. Celem regulacji, według jej autorów, jest uszczelnienie systemu identyfikacji i rejestracji koniowatych, w tym przede wszystkim zwiększenie kontroli nad zwierzętami kierowanymi do uboju w celu spożycia przez ludzi i wyeliminowanie z łańcucha żywnościowego wszystkich zwierząt, co do których zachodzą wątpliwości dotyczące ich identyfikacji i ewentualnego zastosowanego leczenia środkami wykluczającymi zwierzę z przeznaczenia żywieniowego.
W rozumieniu rozporządzenia w sprawie paszportu konia, a także omawianej ustawy „koniowate” lub „zwierzę (zwierzęta) z rodziny koniowatych” oznaczają dzikie lub udomowione ssaki nieparzystokopytne dowolnego gatunku z rodzaju Equus, rodzina Equidae, oraz ich krzyżówki, zaś „gospodarstwo” oznacza placówkę rolniczą lub treningową, stajnię lub każde pomieszczenie lub zakład, w którym koniowate są zwykle trzymane lub hodowane, bez względu na to, do czego są one przeznaczone, oraz rezerwaty przyrody, w których koniowate żyją na wolności.
Koniowate urodzone na terytorium Unii są identyfikowane za pomocą jednego dokumentu identyfikacyjnego dla koniowatych wydanego na cały okres życia danego zwierzęcia zgodnie z wzorem dokumentu identyfikacyjnego określonym w załączniku do rozporządzenia Komisji. Dokumenty są wydawane na wniosek właściciela zwierzęcia przez podmioty, które zostały wpisane do wykazu prowadzonego przez ministra właściwego do spraw rolnictwa. Wniosek o wydanie dokumentu identyfikacyjnego składa się w/w podmiotowi nie później niż w terminie 3 miesięcy od dnia urodzenia zwierzęcia. W przypadku koniowatych pochodzących z obszaru parku narodowego albo parku krajobrazowego, podstawą wydania dokumentu jest wniosek dyrektora właściwego parku, nie później niż w terminie 150 dni przed dniem opuszczenia przez zwierzę właściwego parku. We wniosku należy zawrzeć numery identyfikacyjne rodziców koniowatego oraz oświadczenie wnioskodawcy, że jest właścicielem koniowatego albo- w przypadku, gdy wnioskodawcą jest posiadacz nie będący właścicielem- oświadczenie posiadacza potwierdzające, że działa on za zgodą właściciela zwierzęcia. Ponadto, dla koni zarejestrowanych, w tym koni zarejestrowanych w międzynarodowym stowarzyszeniu lub organizacji, które przygotowują konie do zawodów lub wyścigów, oraz zidentyfikowanych za pomocą dokumentu identyfikacyjnego wydanego przez krajowy oddział tego związku lub organizacji- koniecznym jest również zaświadczenie o wykonaniu sztucznego unasiennienia albo świadectwo pokrycia klaczy, która jest matką identyfikowanego koniowatego, lub zaświadczenie o przeniesieniu zarodka wydane na podstawie przepisów o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich albo wynik badania markerów genetycznych potwierdzających pochodzenie koniowatego, o ile dopuszcza to regulamin wpisu do danej księgi hodowlanej.
Wraz z wejściem w życie rozporządzenia w sprawie paszportu konia, możliwym jest wydanie dokumentu identyfikacyjnego koniowatego innego niż paszport lub duplikat paszportu (jak np. transponder), a także zastępczych i tymczasowych dokumentów identyfikacyjnych koniowatych. Ponadto, została uproszczona procedura rejestracji krajowych koniowatych przez zapewnienie ich posiadaczom możliwości składania wniosków o wydanie dokumentów identyfikacyjnych drogą elektroniczną. W przypadku zwierząt urodzonych poza Unią Europejską, dokumenty identyfikacyjne wystawione przez odpowiednie podmioty znajdujące się w państwach trzecich są uzupełniane o brakujące dane i zwracane właścicielowi, albo, jeżeli uzupełnienie nie jest możliwe- są unieważniane i na ich miejsce wydawany jest nowy dokument identyfikacyjny. W wyniku nowelizacji wzmocnieniu uległy uprawnienia Inspekcji Weterynaryjnej poprzez wzmocnienie jej uprawnień kontrolnych; ponadto Główny Lekarz Weterynarii uzyskał kompetencję do wnioskowania o czasowe zawieszenie lub o odebranie uprawnienia do wydawania dokumentów identyfikacyjnych koniowatych.
Ustawa reguluje również kwestię postępowania z dokumentami identyfikacyjnymi w przypadku śmierci zwierzęcia. W przypadku zwierząt, które padły, zostały poddane ubojowi z konieczności albo zostały zabite z nakazu organu Inspekcji Weterynaryjnej osoby obowiązane do dostarczenia zwłok zwierzęcych są również obowiązane do doręczenia dokumentu identyfikacyjnego odpowiednio do rzeźni (w przypadku uboju z konieczności) albo zakładu przetwórczego lub spalarni (w przypadku padnięć lub zabicia zwierzęcia z nakazu Inspekcji Weterynaryjnej). W przypadku kiedy koniowaty został zbyty do rzeźni, podmiot prowadzący rzeźnię jest rejestrowany jako ostatni właściciel koniowatego. Podmiot prowadzący zakład przetwórczy, spalarnię albo rzeźnię unieważnia dokument identyfikacyjny oraz w ciągu 7 dni od śmierci zwierzęcia informuje o tym fakcie podmiot prowadzący rejestr koniowatych. Rozwiązanie to zapewnia prawidłowy przepływ informacji do centralnej bazy danych o tym, że dane zwierzę nie żyje. Dany wpis do rejestru stanowi wyjątek i jako taki nie podlega opłatom.
Jeszcze przed wejściem w życie ustawy, wszystkie informacje dotyczące zidentyfikowanych i zarejestrowanych koniowatych na terytorium Polski były gromadzone w rejestrach prowadzonych przez upoważnione do tego podmioty, tj. Polski Związek Hodowców Koni, Polski Klub Wyścigów Konnych, Związek Trakeński w Polsce, Stowarzyszenie Hodowców i Użytkowników Kłusaków oraz Polskie Towarzystwo Kuce Szetlandzkie, a następnie przekazywane do centralnej bazy danych koniowatych prowadzonej przez Polski Związek Hodowców Koni. System ten został utrzymany w znowelizowanej regulacji.
Z dniem wejścia w życie ustawy, w centralnym rejestrze koniowatych, prowadzonym obecnie przez Polski Związek Hodowców Koni, gromadzi się takie informacje dotyczące koniowatych jak: niepowtarzalny dożywotni numer, płeć, maść, datę urodzenia, opis słowny koniowatego (według rozporządzenia- również graficzny; powinien on wymieniać znaki szczególne, które mogą być dziedziczne, jak ponad trzy wicherki, kasztany, odmiany, rzadkie defekty pigmentacji oczu, charakterystyczne zagłębienia mięśni, ale także szczegółowa struktura tęczówki lub siatkówki, szczególne markery genetyczne (profil DNA), albo nabyte, jak depigmentacja pod siodłem oraz blizny, w tym powstałe w wyniku kastracji ogierów, lub piętno), informację o statusie epizootycznym koniowatego, w stosownych przypadkach- co najmniej ostatnie 15 znaków kodu przekazywanego przez transponder lub kod transmitowany przez urządzenie radiolokacyjne wraz z informacją dotyczącą wymaganego systemu odczytu, kraj urodzenia, datę wydania i wszystkie zmiany dokumentu identyfikacyjnego, dane posiadacza, który złożył wniosek o wydanie dokumentu identyfikacyjnego, imię zwierzęcia, znany status zwierzęcia nieprzeznaczonego do uboju w celu spożycia przez ludzi, numer seryjny dokumentu identyfikacyjnego, jeżeli został nadany, kraj, w którym położone jest gospodarstwo, w którym znajduje się zwierzę, zgłoszoną datę śmierci lub utraty zwierzęcia zadeklarowaną przez posiadacza, datę i nazwę państwa wysyłki koniowatego, datę unieszkodliwienia zwłok zwierzęcia- jeżeli data śmierci jest nieznania, imię i nazwisko lub nazwę, a także adres wszystkich właścicieli koniowatego, dane identyfikacyjne podmiotu, który dokonał uboju koniowatego, dane identyfikacyjne podmiotu, który dokonał unieszkodliwienia zwłok koniowatego.
Należy podkreślić, że w przypadku zmiany właściciela koniowatego, koniecznym jest przekazanie mu dokumentu identyfikacyjnego, zaś nabywca i zbywca są obowiązani (każdy z osobna) do zawiadomienia podmiotu prowadzącego rejestr w ciągu 7 dni o zmianie właściciela konia. Większość wpisów lub czynności związanych z weryfikacją danych umieszczanych w rejestrze, a także z wydaniem dokumentu identyfikacyjnego jest obciążona opłatą.
Do uzyskania informacji z rejestru będą uprawnieni właściciele koniowatych (w zakresie danych dotyczących koniowatych będących jego własnością) oraz Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (w zakresie danych o padłych koniowatych, których właściciele wystąpili o dofinansowanie kosztu ich zbioru, transportu i unieszkodliwienia). Ponadto, Prezes Agencji oraz podmiot prowadzący centralną bazę danych mogą udostępnić informacje zawarte w rejestrze do celów naukowych, statystycznych, hodowlanych lub na wniosek krajowych podmiotów upoważnionych do prowadzenia oceny wartości hodowlanej lub użytkowej zwierząt gospodarskich albo instytutów badawczych.
Za uzasadnieniem rządowego projektu ustawy należy stwierdzić, że Proponowana regulacja nie wprowadzi nowych obowiązków informacyjnych dla podmiotów, innych niż wynikają z obecnie obowiązujących przepisów w zakresie identyfikacji i rejestracji koniowatych. Nie zwiększą się również obciążenia regulacyjne, ponieważ nie ulegnie zmianie istota systemu identyfikacji i rejestracji koniowatych. […] Wzmocnienie systemu kontroli zapewni większą wiarygodność polskiej hodowli koni na rynku europejskim.
